{"id":304,"date":"2023-12-26T14:41:14","date_gmt":"2023-12-26T13:41:14","guid":{"rendered":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/?p=304"},"modified":"2023-12-26T14:41:14","modified_gmt":"2023-12-26T13:41:14","slug":"sekwencja-3-koniec-niewinnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/?p=304","title":{"rendered":"Sekwencja 3 &#8211; KONIEC NIEWINNO\u015aCI"},"content":{"rendered":"\n<blockquote class=\"wp-block-quote has-text-align-right is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p><\/p>\n<cite><strong>\u201c By\u0142 dzieckiem wojny i jak wielu z jego pokolenia, wojna uczyni\u0142a go zach\u0142annym na \u017cycie.\u201d<\/strong><br><strong>Hanna Krall <\/strong>(o Ryszardzie Kapu\u015bci\u0144skim)<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote\"><blockquote><p><span style=\"text-decoration: underline;\" class=\"ek-underline\">Wn., Pok\u00f3j na strychu; Ostatni Grosz, Cz\u0119stochowa ,lato, 1944<\/span><br><span style=\"text-decoration: underline;\" class=\"ek-underline\"><br><\/span>Dw\u00f3ch niespe\u0142na dwudziestoletnich m\u0119\u017cczyzn w niewielkim pokoju na poddaszu buja si\u0119 do rytmu swingowej melodii, kt\u00f3r\u0105 nie tak \u0142atwo wychwyci\u0107 po\u015br\u00f3d zak\u0142\u00f3ce\u0144 dochodz\u0105cych z pl\u0105taniny kabli i&nbsp; tranzystor\u00f3w. Jeden z nich, machaj\u0105c nogami, le\u017cy na pod\u0142odze i&nbsp; ca\u0142y czas misternie reguluje cz\u0119stotliwo\u015b\u0107. Drugi, niski w kapeluszu, zdejmuje z objuczonego ubraniami wieszaka na drzwiach krawat i zawi\u0105zuje go na go\u0142ej klacie. Jednocze\u015bnie \u0107wiczy kroki Charlestona b\u0105d\u017a czego\u015b, co udaje, \u017ce nim jest.&nbsp;<br>Jest koniec lipca, mo\u017ce pocz\u0105tek sierpnia. Okno w dachu uchylone, podparte jest anten\u0105, ale na poddaszu i tak panuje potworny ukrop. Z m\u0119\u017cczyzn leje si\u0119 pot, nie spowalnia to jednak ich ruch\u00f3w. Jak w transie, chwytaj\u0105 si\u0119 ka\u017cdego d\u017awi\u0119ku przedzieraj\u0105cego si\u0119 przez radiowy szum.&nbsp;<br>Ich lepki b\u0142ogostan przerywa nag\u0142y \u0142omot do drzwi. Po chwili wt\u00f3ruje mu niemiecki okrzyk: \u201c\u00d6ffnen! Schnell! \u00d6ffnen!\u201d.&nbsp; Zamro\u017ceni w dziwacznych pozach m\u0119\u017cczy\u017ani patrz\u0105 sobie w oczy przez bardzo d\u0142ug\u0105 chwil\u0119. Wraz z kolejnym okrzykiem le\u017c\u0105cy na pod\u0142odze Tolek zrywa si\u0119 na r\u00f3wne nogi, wyrywaj\u0105c z pl\u0105taniny kabel ateny, wyrzuca j\u0105 na dach. Nie ogl\u0105daj\u0105c si\u0119, wyskakuje za ni\u0105. Walenie i niemieckie komendy zza drzwi nie ustaj\u0105. Arek nog\u0105 popycha radio obok drzwi i kiedy pr\u00f3buje si\u0119gn\u0105\u0107 do wieszaka, &nbsp; drzwi otwieraj\u0105 si\u0119 z wielkim \u0142oskotem do \u015brodka. Na radio, kt\u00f3re l\u0105duje za nimi, spadaj\u0105 ubrania. Jego, zanim zd\u0105\u017cy si\u0119 odezwa\u0107, \u017co\u0142nierz Gestapo powala ciosem w twarz na pod\u0142og\u0119. \u015aciemnienie.<\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-audio\"><audio controls src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Koniec-niewinnosci-wojna.mp3\"><\/audio><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Kiedy\u015b, jak zwykle siedz\u0105c w jego kuchni za sto\u0142em, zapyta\u0142am, czy pami\u0119ta dzie\u0144, w kt\u00f3rym wybuch\u0142a wojna? Jak si\u0119 o tym dowiedzia\u0142? Co czu\u0142? Przez chwil\u0119 nie odpowiada\u0142. Sta\u0142 odwr\u00f3cony plecami. Pichci\u0142 co\u015b dla nas. Kiedy poda\u0142 i usiad\u0142 do sto\u0142u, odpowiedzia\u0142 takim tonem, jakby m\u00f3wi\u0142 o przepisie na kotlety: \u201cA wiesz, pisali o tym ci\u0105gle w gazetach, ostrzegali w radiu, a\u017c wreszcie kt\u00f3rego\u015b ranka w\u0142\u0105czyli\u015bmy radio i powiedzieli, \u017ce jest! I od tej pory by\u0142a wojna.\u201d.&nbsp; Kiedy niespe\u0142na dwa lata po jego \u015bmierci &#8211; 24 lutego 2022 roku &#8211; w\u0142\u0105czy\u0142am rano radio i zacz\u0119\u0142am robi\u0107 kaw\u0119, redaktor wiadomo\u015bci poinformowa\u0142 s\u0142uchaczy: \u201cwybuch\u0142a wojna\u201d. Nie w moim kraju, ale wystarczaj\u0105co blisko, by si\u0119 ba\u0107. By\u0142am sama. G\u0142upie uczucie, kiedy w takich momentach nie wiesz co robi\u0107. Nalewa\u0107 sobie kawy? Ubiera\u0107 si\u0119? Gdzie\u015b i\u015b\u0107? Mia\u0142am wtedy koron\u0119. By\u0142am w izolacji. Siedzia\u0142am i s\u0142ucha\u0142am jak w kawiarce resztki wody, wrz\u0105c, przedostaj\u0105 si\u0119 przez filtr. W\u0142a\u015bnie wtedy poczu\u0142am, jakby on tam ze mn\u0105 by\u0142. I czeka\u0142, a\u017c nalej\u0119 mu tej kawy. Przez kilka nast\u0119pnych miesi\u0119cy cz\u0119sto my\u015bla\u0142am, jak bardzo chcia\u0142abym z nim&nbsp; porozmawia\u0107 o tym, co si\u0119 dzieje. Us\u0142ysze\u0107, co o tym my\u015bli. Chyba wyobra\u017ca\u0142am sobie, \u017ce doda\u0142by mi otuchy. Skoro, pomimo wojny, pozosta\u0142 pe\u0142nym \u017cycia, pogodnym cz\u0142owiekiem, to z nim \u0142atwiej by\u0142oby przez to przej\u015b\u0107 &#8211; my\u015bla\u0142am.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Kiedy zacz\u0119\u0142am pisa\u0107 ten reporta\u017c, wk\u0142ada\u0107 jego opowie\u015bci i anegdoty w wi\u0119kszy obraz, analizowa\u0107 ich okoliczno\u015bci i kontekst, powoli dociera\u0142o do mnie, \u017ce w du\u017cej mierze, strategi\u0105 jego przetrwania by\u0142o wyparcie. Cz\u0119\u015b\u0107 wydarze\u0144 ze swojego \u017cycia postanowi\u0142 pozostawi\u0107 za zas\u0142on\u0105 milczenia, mo\u017ce nawet pami\u0119tania. Nie chcia\u0142 do nich wraca\u0107. Jak czu\u0142 si\u0119 z t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 ukry\u0142? wypar\u0142? Trudno powiedzie\u0107. O tym te\u017c nie rozmawia\u0142. By\u0107 mo\u017ce to nieustanne bycie zaj\u0119tym, bycie z lud\u017ami, w ruchu, pozwala\u0142o mu o niej zapomnie\u0107? Mo\u017ce st\u0105d samotno\u015b\u0107 i bezczynno\u015b\u0107 by\u0142y dla niego nie do wytrzymania? Mo\u017ce wi\u0105za\u0142a si\u0119 z tym pewna powierzchowno\u015b\u0107? Niech\u0119\u0107 wobec g\u0142\u0119bokiego analizowania? Nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 m\u00f3wienia i prze\u017cywania trudnych emocji? Sk\u0142onno\u015b\u0107 do obracania wszystkiego w \u017cart? Zniekszta\u0142cania obrazu \u015bwiata, tak, by by\u0142 bardziej zno\u015bny? By\u0107 mo\u017ce by\u0142a to jego strategia przetrwania. Niezb\u0119dna do zachowania lekko\u015bci i pogody ducha po tym wszystkim co widzia\u0142 i prze\u017cy\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Ustalmy jednak fakty. To niemo\u017cliwe, \u017ce b\u0119d\u0105c w Radomsku, dowiedzia\u0142 si\u0119 o wojnie jedynie przez radio. Wybuch II wojny \u015bwiatowej sta\u0142 si\u0119 dla Radomszczan faktem wraz z pierwszymi bombami, kt\u00f3re spad\u0142y na miasto rankiem 1 wrze\u015bnia 1939. Naloty powt\u00f3rzy\u0142y si\u0119 w dniach nast\u0119pnych, zmieniaj\u0105c centrum w ruin\u0119. Ju\u017c 3 wrze\u015bnia Radomsko zosta\u0142o zaj\u0119te przez Niemc\u00f3w i w\u0142adze okupacyjne rozpocz\u0119\u0142y urz\u0119dowanie. Czwartego dnia, od rozpocz\u0119cia wojny, hitlerowcy rozstrzelali kilkana\u015bcie os\u00f3b publicznie. Tego samego dnia dwa polskie dywizjony bombowe zaatakowa\u0142y pod miastem niemieck\u0105 Dywizj\u0119 Pancern\u0105. Nawet je\u015bli w chwili wybuchu wojny by\u0142 14-letnim ch\u0142opcem, to niemo\u017cliwe, \u017ceby nie widzia\u0142, nie s\u0142ysza\u0142, nie dociera\u0142o do niego, co dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">W rodzinnych przekazach przetrwa\u0142a opowie\u015b\u0107, \u017ce prawdopodobnie zaraz po wybuchu wojny wraz z ojcem pr\u00f3bowali uciec z miasta, mo\u017ce przedosta\u0107 si\u0119 do rodziny w Cz\u0119stochowie? Panowa\u0142 chaos, t\u0142um zdezorientowanych ludzi przewala\u0142 si\u0119 w ka\u017cd\u0105 stron\u0119, pr\u00f3bowali zorientowa\u0107 si\u0119 w tym, co si\u0119 dzieje. I tak zgubili si\u0119 z ojcem. Jego m\u0142odsza c\u00f3rka Gosia, podczas odbywanych z nim pod koniec \u017cycia podr\u00f3\u017cy samochodem, pr\u00f3bowa\u0142a dowiedzie\u0107 si\u0119, co dok\u0142adnie si\u0119 wtedy sta\u0142o. Pyta\u0142a go r\u00f3wnie\u017c o to, co wtedy czu\u0142. Jak sobie poradzi\u0142? On na wszystkie te pytania odpowiada\u0142 :\u201cno co, no co\u201c &#8211; cz\u0119sto tak reagowa\u0142, kiedy nie mia\u0142 \u017cadnej anegdoty w zanadrzu &#8211;&nbsp; \u201ctrzeba by\u0142o sobie radzi\u0107 i jako\u015b si\u0119 znale\u017ali\u015bmy\u201d, ale nie potrafi\u0142 przywo\u0142a\u0107 \u017cadnych konkret\u00f3w, opr\u00f3cz tego, \u017ce trwa\u0142o to kilka dni i kto\u015b da\u0142 mu rower, na kt\u00f3rym wr\u00f3ci\u0142 do domu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-audio\"><audio controls src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/ucieczka-rowerami-po-wybuchu-wojny.wav\"><\/audio><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">\u00a0Arek powtarza\u0142, \u017ce pozna\u0142 swojego przyrodniego brata, kiedy ten mia\u0142 trzy lata. S\u0142awek &#8211; syn Ziny z drugiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa &#8211; urodzi\u0142 si\u0119 w 1936 roku. Oznacza to, \u017ce Arek musia\u0142 pojecha\u0107 do matki w 1939 roku, ale czy pojecha\u0142 tu\u017c przed, czy\u00a0 zaraz po wybuchu wojny &#8211; tego nie wiemy. Pami\u0119tam, \u017ce podczas jednego z nagra\u0144 opowiada\u0142 mi, \u017ce kiedy pojecha\u0142 do Daleszyc, do matki (wtedy zrozumia\u0142am, \u017ce ta nazwa brzmi Zaleszyce), to okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie wie, jak dosta\u0107 si\u0119 z dworca, najprawdopodobniej z Kielc, do Nadle\u015bnictwa. Obecnie, najkr\u00f3tsza drog\u0105, to nieco ponad 20 km. Drugi m\u0105\u017c Ziny, r\u00f3wnie\u017c Marian, by\u0142y pilot, pracowa\u0142 jako le\u015bniczy. Arek zabra\u0142 si\u0119 do Daleszyc z kim\u015b kto jecha\u0142 tam akurat wozem. Kiedy dojecha\u0142 i posadzili go na werandzie, \u017ceby poczeka\u0142 na matk\u0119, pami\u0119ta\u0142,\u017ce podrywa\u0142 si\u0119 na widok ka\u017cdej kobiety, kt\u00f3ra pojawia\u0142a si\u0119 w jego polu widzenia. Nie by\u0142 pewien jak wygl\u0105da jego w\u0142asna matka. Ona po jakim\u015b czasie zajecha\u0142a z grup\u0105 \u017co\u0142nierzy wojskowym samochodem. Tak po raz kolejny j\u0105 pozna\u0142. Nie zostaje z ni\u0105.\u00a0 Wraca do ojca.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-nowrap is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-ad2f72ca wp-block-group-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"885\" height=\"1024\" src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201921-scaled-e1703597137109-885x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-316\" srcset=\"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201921-scaled-e1703597137109-885x1024.jpg 885w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201921-scaled-e1703597137109-259x300.jpg 259w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201921-scaled-e1703597137109-768x889.jpg 768w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201921-scaled-e1703597137109-1327x1536.jpg 1327w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201921-scaled-e1703597137109-1770x2048.jpg 1770w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201921-scaled-e1703597137109.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 885px) 100vw, 885px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"960\" src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201914-scaled-e1703597194841-1024x960.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-318\" srcset=\"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201914-scaled-e1703597194841-1024x960.jpg 1024w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201914-scaled-e1703597194841-300x281.jpg 300w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201914-scaled-e1703597194841-768x720.jpg 768w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201914-scaled-e1703597194841-1536x1440.jpg 1536w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201914-scaled-e1703597194841.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Marian w Radomsku pracuje pod\u00f3wczas w Metallurgia Werke.&nbsp; Zgodnie z wydanym 28 czerwca 1941 roku za\u015bwiadczeniem, jest tam zatrudniony od 22 kwietnia 1937 do dnia wybuchu wojny, a nast\u0119pnie od 1 lutego 1940 do 30 sierpnia 1941 w charakterze urz\u0119dnika wydzia\u0142u buchalterii, gdzie prowadzi dziennik sprzeda\u017cy oraz ksi\u0119g\u0119 towarow\u0105, kalkulacj\u0119 wyrob\u00f3w gotowych i p\u00f3\u0142fabrykat\u00f3w. Rekomendacje uzyskuje wzorowe. Odchodzi na w\u0142asn\u0105 pro\u015bb\u0119. Po co by\u0142o mu to za\u015bwiadczenie? Rekomendacje do innej pracy? Nie wiemy. \u015alad tutaj si\u0119 urywa. Pami\u0119\u0107 rodziny r\u00f3wnie\u017c. Arek w 1992, w kwestionariuszu dotycz\u0105cym okres\u00f3w zatrudnienia i liczby przepracowanych lat, kt\u00f3ry sk\u0142ada\u0142 w zwi\u0105zku z przechodzeniem na emerytur\u0119, podaje \u017ce od czerwca 1940 do sierpnia 1943 pracowa\u0142 w tartaku firmy Kryzel-Wojakowski w Radomsku. Pozycja ta zosta\u0142a po\u015bwiadczona zeznaniami i podpisami \u015bwiadk\u00f3w: J. Lasonia i St. Kwiatkowskiego &#8211; przyjaci\u00f3\u0142 Arka z lat m\u0142odo\u015bci. W rodzinnych archiwach odnajduj\u0119 dwa zdj\u0119cia podpisane z ty\u0142u o\u0142\u00f3wkiem: \u201c8 maja 1941 r. &#8211; 1 dzie\u0144 pracy w sklepie p. Begeroka\u201d. Na jednym z nich Arek stoi oparty o futryn\u0119, pod krawatem, w kaszkiecie i marynarce. Obok, na murku pod witryn\u0105, siedzi rozparty inny m\u0142ody m\u0119\u017cczyzna w czarnym grubym p\u0142aszczu &#8211; a przecie\u017c to maj! Na drugim zdj\u0119ciu jest jeszcze kobieta, stoi mi\u0119dzy nimi, a m\u0119\u017cczyzna w czarnym p\u0142aszczu dumnie prezentuje klucze. Czy to jego sklep? Czy on te\u017c tam pracuje? Arek nigdy o tym nie opowiada\u0142. Nie uwzgl\u0119dni\u0142 tego r\u00f3wnie\u017c we wspomnianym kwestionariuszu.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:50%\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"685\" height=\"1024\" src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225144-scaled-e1703541290622-685x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-310\" style=\"width:345px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225144-scaled-e1703541290622-685x1024.jpg 685w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225144-scaled-e1703541290622-201x300.jpg 201w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225144-scaled-e1703541290622-768x1148.jpg 768w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225144-scaled-e1703541290622-1027x1536.jpg 1027w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225144-scaled-e1703541290622-1370x2048.jpg 1370w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225144-scaled-e1703541290622.jpg 1681w\" sizes=\"auto, (max-width: 685px) 100vw, 685px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:50%\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"742\" height=\"1024\" src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225151-scaled-e1703541438994-742x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-309\" style=\"width:372px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225151-scaled-e1703541438994-742x1024.jpg 742w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225151-scaled-e1703541438994-217x300.jpg 217w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225151-scaled-e1703541438994-768x1059.jpg 768w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225151-scaled-e1703541438994-1113x1536.jpg 1113w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225151-scaled-e1703541438994-1485x2048.jpg 1485w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231225_225151-scaled-e1703541438994.jpg 1676w\" sizes=\"auto, (max-width: 742px) 100vw, 742px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-nowrap is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-ad2f72ca wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p class=\"has-text-align-justify\">Niewiele wiemy o tym, co dzia\u0142o si\u0119 z nimi mi\u0119dzy 1939 a 1943 rokiem. Po wybuchu wojny Gimnazjum im. Fabjaniego, do kt\u00f3rego ucz\u0119szcza\u0142 Puma i Pantera by\u0142o czynne do ko\u0144ca listopada, kiedy to w\u0142adze okupacyjne formalnie zakaza\u0142y nauczania. 7 grudnia 1939 roku gimnazjum zosta\u0142o zlikwidowane, a w budynku otwarto szko\u0142\u0119 niemieck\u0105. Gdy zbli\u017ca\u0142 si\u0119 front, zlokalizowano tu koszary. W tym czasie Kinema zmienia nazw\u0119 na \u201cAdria\u201d, a nast\u0119pnie \u201dMetropol\u201d. Cudem nie ucierpia\u0142o podczas bombardowa\u0144 1 i 2 wrze\u015bnia 1939 roku, ale pewnego ranka \u017co\u0142nierze stacjonuj\u0105cy w pobliskim gimnazjum zauwa\u017caj\u0105 w kinie p\u0142omienie. Udaje si\u0119 jednak ugasi\u0107 po\u017car. W czasie okupacji oddzielne filmy wy\u015bwietlane s\u0105 dla Niemc\u00f3w, a inne dla Polak\u00f3w. Niewiele wiadomo o repertuarze tych lat, g\u0142\u00f3wnie s\u0105 to filmy niemieckie, przedwojenne polskie, zdarzaj\u0105 si\u0119 angielskie. Dla polskiej publiczno\u015bci wy\u015bwietla si\u0119 kino propagandowe. Wp\u0142ywy z bilet\u00f3w trafia\u0142y do w\u0142adz okupacyjnych, korzystanie z tej rozrywki by\u0142o wi\u0119c kojarzone z brakiem patriotyzmu. W r\u00f3\u017cnych miejscach miasta na murach pojawiaj\u0105 si\u0119 napisy: \u201cTylko \u015bwinie siedz\u0105 w kinie\u201d. Arek opowie mi, \u017ce on czasem nie wytrzymywa\u0142 &#8211; mia\u0142 kole\u017cank\u0119, od kt\u00f3rej po\u017cycza\u0142 odznak\u0119 hitlerjugendt, tylko po to by wej\u015b\u0107 do kina. Dzia\u0142o si\u0119 to jednak chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej, kiedy przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Cz\u0119stochowy.<br>W czasie okupacji w Radomsku i okolicach kontynuowano, mimo zakazu w\u0142adz hitlerowskich, dzia\u0142alno\u015b\u0107 dydaktyczn\u0105 w formie tajnego nauczania. Na komplety prowadzone przez nauczycieli tajnego gimnazjum ucz\u0119szcza\u0142o \u0142\u0105cznie ponad 100 uczni\u00f3w. Nie wiem, czy ucz\u0119szcza\u0142 na nie Arek. \u015awiadectwo uko\u0144czenia Gimnazjum otrzyma 6 lipca 1946 w \u0141odzi w prywatnym gimnazjum dla doros\u0142ych. Nazwy nie mog\u0119 w pe\u0142ni z dokumentu odczyta\u0107, ale znajdowa\u0142o si\u0119 przy W\u00f3lcza\u0144skiej 23, gdzie przed wojn\u0105 mie\u015bci\u0142o si\u0119 \u017cydowskie gimnazjum \u017ce\u0144skie Hochsteinowej. Domy\u015blam si\u0119, \u017ce gimnazjum zaliczy\u0142 \u201czaocznie\u201d, trudno powiedzie\u0107 na podstawie czego. &nbsp;Ewa opowie mi, \u017ce kiedy\u015b, kiedy jechali do Radomska, Arek wskaza\u0142 na miejsce pod murem cmentarza i opowiedzia\u0142 jej, jak podczas wojny poszli tam z kolegami, bo s\u0142yszeli o egzekucjach. Kierowa\u0142a nimi ch\u0142opi\u0119ca ciekawo\u015b\u0107. Zobaczyli stos cia\u0142&#8230; W 1941 r. aresztowanych zosta\u0142o w Radomsku 151 os\u00f3b. Dla zastraszenia ludno\u015bci stosowano publiczne egzekucje. By\u0107 mo\u017ce jedn\u0105 z nich, a raczej jej skutki, widzia\u0142 Puma.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-audio\"><audio controls src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/forma-wyparcia-jak-opowiadal-o-wojnie.wav\"><\/audio><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Ojciec Arka zostaje aresztowany. Podczas \u0142apanki w poci\u0105gu, cho\u0107 nie wiemy dok\u0142adnie kiedy. Nie wiemy r\u00f3wnie\u017c dok\u0105d i po co Marian jecha\u0142. W dokumentach zostanie odnotowane, \u017ce 6 czerwca 1943 roku trafia do O\u015bwi\u0119cimia. Dwudziestego wy\u015ble stamt\u0105d pierwszy list:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKochana Mamo,<\/p>\n\n\n\n<p>Jestem zdrowy, do tej pory nie mog\u0142em do ciebie napisa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2026..(nieczytelne kto)[prawdopodobnie Arek &#8211; przyp. T.S.] powinien i\u015b\u0107 do \u201eJedno\u015bci\u201d do ksi\u0119gowego i poda\u0107 nazwisko Radwa\u0144ski, to wtedy dostanie tam prac\u0119 w biurze albo w magazynie. (&#8230;) Mam bardzo du\u017cy apetyt, prosz\u0119 o\u2026 (nieczytelne) paczki z \u017cywno\u015bci\u0105 przynajmniej dwa razy w tygodniu. Potrzebuj\u0119: chleb, t\u0142uszcz, cebul\u0119, czosnek i znaczek Rzeszy (nie Generalnej Guberni). (&#8230;)Paczki mo\u017cecie wysy\u0142a\u0107 codziennie, ale nie ci\u0119\u017csze ni\u017c 3 kg, na w\u0142asne utrzymanie. Na paczki Aru\u015b powinien wszystko sprzeda\u0107 w \u2026 (nieczytelne), jak i w Radomsku.<\/p>\n\n\n\n<p>Arku \u2013 pami\u0119taj o mnie !<\/p>\n\n\n\n<p>(&#8230;)Ca\u0142uj\u0119 i pozdrawiam Mam\u0119 i Ciebie m\u00f3j synu \u2013 Marian.\u201d<\/p>\n\n\n\n\n\n<p>Kolejny list napisze ju\u017c pi\u0105tego lipca:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKochana Mamo i Synu,<\/p>\n\n\n\n<p>Jestem zdrowy. Napisa\u0142em do Was 20.6. i do dzi\u015b \u017cadnej odpowiedzi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2026 by\u0142e\u015b u pana ksi\u0119gowego w \u201eJedno\u015bci\u201d prosi\u0107 o prac\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Mog\u0119 otrzymywa\u0107 paczki \u017cywno\u015bciowe bez ogranicze\u0144 do 3 kg, nawet codziennie. (&#8230;)Potrzebuj\u0119 najmniej tygodniowo 2 (&#8230;)<\/p>\n\n\n\n<p>Lonia sprzedaj m\u00f3j garnitur, Celina moje meble(&#8230;)<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Mam wielki apetyt. Wi\u0119c wysy\u0142ajcie mi paczki cz\u0119\u015bciej.(&#8230;)\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Ostatni list nadejdzie w kwietniu 1944 roku, Marian zn\u00f3w pisze, \u017ce ma \u201cwielki apetyt\u201d, tym razem prosi matk\u0119, by \u201czaszlachtowa\u0142a kr\u00f3lika\u201d i przys\u0142a\u0142a go zawini\u0119tego w pergaminowy papier &#8211; ekspresem! Potem milknie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">W Auschwitz Marian otrzyma numer 123509. Arek dowie si\u0119 o tym dopiero w 1980 roku od Muzeum Auschwitz-Birkenau. W dokumencie, kt\u00f3ry otrzyma, figuruj\u0105 do\u015b\u0107 szcz\u0105tkowe dane. Mariana przewieziono transportem z Radomia, osadzony by\u0142 w bloku 5 oraz 11. Znajduje si\u0119 tam jeszcze jedna informacja, pod datami 16.12 1943 i 18.4.1944 ojciec jego by\u0142 notowany w aktach SS &#8211; Hyg Instytu. Arek wiedzia\u0142, z czym to si\u0119 wi\u0105za\u0142o. Nie chcia\u0142 wiedzie\u0107 wi\u0119cej.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Instytut Higieny Waffen-SS i Policji w KL Auschwitz (Hygiene Institut der Waffen-SS und Polizei Auschwitz O\/S) powsta\u0142 jesieni\u0105 1942 r. jako filia G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Higieny SS, kt\u00f3ry podlega\u0142 G\u0142\u00f3wnemu Urz\u0119dowi Sanitarnemu SS (SS-Hauptsanit\u00e4ramt) w Berlinie. Do zakresu dzia\u0142ania Instytutu Higieny nale\u017ca\u0142o wykonywanie bada\u0144 higienicznych i bakteriologicznych dla oddzia\u0142\u00f3w SS, Wehrmachtu, policji i dla oboz\u00f3w koncentracyjnych, w tym ca\u0142ego kompleksu oboz\u00f3w i podoboz\u00f3w Auschwitz. W rzeczywisto\u015bci przeprowadzali eksperymenty medyczne, wykorzystuj\u0105c wi\u0119\u017ani\u00f3w jako \u201ckr\u00f3liki do\u015bwiadczalne\u201d. Z dokument\u00f3w wynika, \u017ce Instytut w Auschwitz produkowa\u0142 m.in. surowice testowe oraz bada\u0142 chemikalia i ich oddzia\u0142ywanie na organizm ludzki.<\/p>\n\n\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Z archiw\u00f3w w Niemczech otrzymuje protoko\u0142y bada\u0144 laboratoryjnych ze wspomnianymi w dokumencie z Muzeum Auschwitz-Birkenau datami. Na li\u015bcie widnieje Marian Or\u0142owski pod przydzielonym mu numerem. W rubryce rozpoznanie wpisane jest: gor\u0105czka plamista. Nie wiemy, kiedy i w jakich okoliczno\u015bciach Marian umar\u0142. Nie wiemy, ile paczek wys\u0142a\u0142a mu rodzina i czy je dostawa\u0142. Zastanawiam si\u0119, czy w ostanim li\u015bcie, kiedy pisze o \u201czaszlachtowaniu kr\u00f3lika\u201d, nie pisze o sobie, w zawoalowany spos\u00f3b przekazuj\u0105c im, co si\u0119 z nim dzieje.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:100%\">\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:50%\">\n<p>Arek,&nbsp; po znikni\u0119ciu ojca, kursuje pomi\u0119dzy Radomskiem a Cz\u0119stochow\u0105. Trudno powiedzie\u0107, kiedy przenosi si\u0119 na sta\u0142e do<em> Tschenstochau<\/em>. By\u0107 mo\u017ce po zako\u0144czeniu pracy w tartaku Kryzel-Wojakowski z ko\u0144cem sierpnia 1943 roku. Marian pyta go w listach: gdzie mieszka? czy pomaga babci? Podaje informacje i kontakty, kt\u00f3re maj\u0105 mu pom\u00f3c za\u0142atwi\u0107 mieszkanie i prac\u0119 w Cz\u0119stochowie. 20 pa\u017adziernika 1943 roku Arek osi\u0105ga pe\u0142noletno\u015b\u0107 &#8211; trudno jednak si\u0119 usamodzielni\u0107, kiedy wok\u00f3\u0142 toczy si\u0119 wojna. Arek w Radomsku ma wielu koleg\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 z nich dzia\u0142a w podziemiu. W jakim stopniu on by\u0142 zaanga\u017cowany w tamtym czasie &#8211; trudno powiedzie\u0107. W jego zbiorach sporo jest fotograficznych portret\u00f3w m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3re ofiarowywali sobie w dow\u00f3d przyja\u017ani i na pami\u0105tk\u0119, na wi\u0119kszo\u015bci widnieje data 1944 roku. Jest r\u00f3wnie\u017c zdj\u0119cie Arka &#8211; na miesi\u0105c przed osiemnastymi urodzinami. Z profilu, patrzy wzwy\u017c, w\u0142osy zaczesane do ty\u0142u, elegancko zawi\u0105zany krawat, z ty\u0142u zdj\u0119cia podpis: \u201cPrzysz\u0142emu pogromcy przestworzy, Arek\u201d na dole \u201cRadomsko, 25. IX. 1943\u201d &#8211; by\u0107 mo\u017ce to pami\u0105tka dla kolegi, a mo\u017ce pisa\u0142 sam do siebie, zaklinaj\u0105c rzeczywisto\u015b\u0107. Cho\u0107 w podpisie widnieje Radomsko, to na stemplu przystawionym na odwrocie jest nazwa zak\u0142adu fotograficznego Majchrowski w Cz\u0119stochowie. Prawdopodobnie jesieni\u0105 1943 r. Arek mieszka ju\u017c w Cz\u0119stochowie, cho\u0107 nie jest pewne, czy ju\u017c wtedy ma swoje lokum, czy przebywa u matki ojca.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:50%\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"712\" height=\"1024\" src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201054-1-scaled-e1703543659427-712x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-290\" srcset=\"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201054-1-scaled-e1703543659427-712x1024.jpg 712w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201054-1-scaled-e1703543659427-208x300.jpg 208w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201054-1-scaled-e1703543659427-768x1105.jpg 768w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201054-1-scaled-e1703543659427-1067x1536.jpg 1067w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201054-1-scaled-e1703543659427-1423x2048.jpg 1423w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201054-1-scaled-e1703543659427.jpg 1506w\" sizes=\"auto, (max-width: 712px) 100vw, 712px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"686\" src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201108-1-scaled-e1703543759265-1024x686.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-288\" srcset=\"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201108-1-scaled-e1703543759265-1024x686.jpg 1024w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201108-1-scaled-e1703543759265-300x201.jpg 300w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201108-1-scaled-e1703543759265-768x515.jpg 768w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201108-1-scaled-e1703543759265-1536x1029.jpg 1536w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231121_201108-1-scaled-e1703543759265-2048x1372.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p>Arek&nbsp; dzi\u0119ki przekazanym przez Mariana w listach kontaktom w sp\u00f3\u0142dzielni \u201cJedno\u015b\u0107\u201d, dla kt\u00f3rej Marian sprzedawa\u0142 cukierki, dostatnie lokum &#8211; facjat\u0119 na poddaszu na osiedlu Ostatni Grosz oraz od stycznia 1944 prac\u0119 na Cz\u0119stochowiance.&nbsp;Tak ojciec wyprawi go w doros\u0142o\u015b\u0107 i po\u017cegna r\u00f3wnocze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Od samego wybuchu wojny do<em> Tschenstochau<\/em> zje\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119&nbsp; wysiedle\u0144cy:&nbsp; w pa\u017adzierniku 39\u2019&nbsp; z Gdyni, w grudniu do\u0142\u0105cz\u0105 do nich Wielkopolanie i \u017bydzi z \u0141odzi. Przez kolejny rok do miasta trafi 8 transport\u00f3w wysiedlonych, prawie 6000 ludzi z r\u00f3\u017cnych stron kraju, tylko cz\u0119\u015b\u0107 z nich pojedzie dalej. W okresie powstania warszawskiego i bezpo\u015brednio po nim miasto przyjmowa\u0142o przesiedle\u0144c\u00f3w z Warszawy. Pierwszy transport 7 tys. warszawskich cywil\u00f3w dotar\u0142 do Cz\u0119stochowy 13 sierpnia 1944 r., a kolejne dociera\u0142y do pa\u017adziernika. Ludno\u015b\u0107 wysiedlon\u0105 z Warszawy kierowano tak\u017ce do okolicznych miejscowo\u015bci. \u0141\u0105cznie liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy osiedlonych w Cz\u0119stochowie oszacowano na ok. 15 \u2013 20 tysi\u0119cy ludzi. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144 zostaje podzielone na mniejsze, wszyscy gnie\u017cd\u017c\u0105 si\u0119 po rodzinie i znajomych, \u017cyj\u0105 gdzie si\u0119 da. W tym czasie w Cz\u0119stochowie jest kilka os\u00f3b, kt\u00f3rych po latach po\u0142\u0105czy praca w filmie, ale wtedy nie wiedz\u0105 jeszcze o swoim istnieniu. W centrum, w pi\u0119knej \u017cydowskiej kamienicy przy Alei NMP 31, mieszka z rodzicami Komeda &#8211; to z zabawy w policjant\u00f3w i z\u0142odziei w podw\u00f3rku tej kamienicy podczas wojny we\u017amie si\u0119 jego pseudonim. Od listopada 1944 roku na ulicy Sobieskiego 84 zamieszka Marek H\u0142asko, kt\u00f3ry po prze\u017cyciu powstania warszawskiego, oczami jedenastolatka obserwuje wkroczenie wojsk radzieckich do Cz\u0119stochowy. W Gnaszynie, obecnie dzielnicy Cz\u0119stochowy, w 1930 rodzi si\u0119 Kalina J\u0119drusik, kt\u00f3ra wojn\u0119 sp\u0119dzi we wsi Bartkowice &#8211; mniej wi\u0119cej w po\u0142owie drogi mi\u0119dzy Cz\u0119stochow\u0105 a Radomskiem. Dopiero po wojnie trafi do miasta, gdzie uczy\u0107 j\u0105 b\u0119dzie ciotka Arka, matka Tolka &#8211; Nadzieja.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Jedna&nbsp; ze s\u0142ynnych anegdot Pumy z tego czasu to historia ucieczki na Madagaskar. Zaplanowa\u0142 j\u0105 z koleg\u0105. Jeszcze przed wojn\u0105 Madagaskar lansowany by\u0142 przez Lig\u0119 Morsk\u0105 i Kolonialn\u0105 jako opcja polskiej kolonii i miejsce przesiedlenia ludno\u015bci \u017cydowskiej. Kilkunastoletni Arek m\u00f3g\u0142 przeczyta\u0107 o tym&nbsp; w jednym z czasopism, kt\u00f3re otrzymywa\u0142 ojciec. Stamt\u0105d te\u017c prawdopodobnie zdoby\u0142 map\u0119. Kim by\u0142 jego kolega, nie powiedzia\u0142, ale wsp\u00f3lnie zdecydowali, \u017ce w tak\u0105 podr\u00f3\u017c musz\u0105 zaopatrzy\u0107 si\u0119 w prowiant. W tym czasie z jedzeniem by\u0142o bardzo kiepsko. Ka\u017cda rodzina mia\u0142a tygodniowy przydzia\u0142 m\u0105ki, kt\u00f3r\u0105 nosi\u0142o si\u0119 do piekarza, by nast\u0119pnego dnia odebra\u0107 chleb. W domu babci Or\u0142owskiej to by\u0142o jego zadanie. Rodzina na tym chlebie musia\u0142a przetrwa\u0107 tydzie\u0144. Jeden tydzie\u0144 musieli przetrwa\u0107 bez. Arek poszed\u0142 po chleb, ale z nim nie wr\u00f3ci\u0142. Z chlebem, koleg\u0105 i map\u0105 wsiedli do poci\u0105gu, ruszaj\u0105c na Madagaskar. Jaki mieli plan? Czy mieli go w og\u00f3le? Jak daleko chcieli zajecha\u0107 samym poci\u0105giem? Trudno powiedzie\u0107. Wiadomo, \u017ce uda\u0142o im si\u0119 dotrze\u0107 do Suwa\u0142k, co na tamten czas by\u0142o niez\u0142ym wyczynem. Wy\u0142gali si\u0119 wojsku, kt\u00f3re ich tam zatrzyma\u0142o i uda\u0142o im si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 poci\u0105giem do \u017byrardowa, gdzie mieszka\u0142a wci\u0105\u017c rodzina dziadka i babci Or\u0142owskiej. Zaopiekowa\u0142a si\u0119 nimi ciotka, kt\u00f3ra nast\u0119pnie odes\u0142a\u0142a ich do Cz\u0119stochowy.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-audio\"><audio controls src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/madagaskar.wav\"><\/audio><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107, \u017ce babka Or\u0142owska nie by\u0142a zachwycona tym wybrykiem, ale czy z tego wzgl\u0119du wys\u0142a\u0142a Arka do matki, czy by\u0142y inne powody? Faktem jest, \u017ce w 1944 r. Arek odwiedza matk\u0119 ostatni raz. Wtedy o tym nie wie. Nied\u0142ugo po jego powrocie nadejdzie depesza od Fabrycego, w kt\u00f3rej pyta on, czy Zina jest w Cz\u0119stochowie u rodziny, bo jaki\u015b czas temu wyjecha\u0142a i przepad\u0142a. Oka\u017ce si\u0119 to wykalkulowan\u0105 przykrywk\u0105, pod kt\u00f3r\u0105 drugi m\u0105\u017c Ziny chcia\u0142 ukry\u0107 prawd\u0119 o tym, co naprawd\u0119 si\u0119 z ni\u0105 sta\u0142o. Zaraz po ko\u0144cu wojny, w poszukiwaniu siostry, pojedzie do niego W\u0142odzimierz, p\u00f3\u017aniejszy te\u015b\u0107 Arka, w mundurze samochodem z kierowc\u0105. Niczego si\u0119 nie dowie. Fabrycy sprzeda mu t\u0119 sam\u0105 \u015bpiewk\u0119 o tym, \u017ce Zina wyjecha\u0142a i zagin\u0119\u0142a. Kiedy W\u0142odzimierz wr\u00f3ci z kierowc\u0105 do samochodu, ten powie: \u201cPanie poruczniku, on co\u015b ukrywa, widzia\u0142em to na jego twarzy, kiedy pan wszed\u0142, kiedy zobaczy\u0142 mundur. Trzeba by\u0142o mu przystawi\u0107 luf\u0119 do g\u0142owy, to by wszystko wy\u015bpiewa\u0142.\u201d Z jaki\u015b powod\u00f3w W\u0142odzimierz nie by\u0142 w stanie tego zrobi\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Wiele lat p\u00f3\u017aniej, kiedy Arek odnajdzie swojego przyrodniego brata, b\u0119d\u0105 wsp\u00f3lnie pr\u00f3bowali ustali\u0107, co sta\u0142o si\u0119 z ich matk\u0105. Fabrycy zabierze jednak tajemnic\u0119 do grobu. We wsi r\u00f3wnie\u017c panuje zmowa milczenia, nikt nie chce m\u00f3wi\u0107 i wraca\u0107 do tych czas\u00f3w. S\u0142awek pami\u0119ta jedynie, \u017ce tej nocy, kiedy matka zniknie, wychodz\u0105 z ojcem na jakie\u015b imieniny. Zostawiaj\u0105 go samego w le\u015bnicz\u00f3wce. Zina przyjdzie uspokoi\u0107 syna. M\u00f3wi, \u017ce nied\u0142ugo wr\u00f3ci, \u017ce nie wychodz\u0105 na d\u0142ugo. Aby si\u0119 nie ba\u0142, zostawi mu latark\u0119 i u\u015bciska go na do widzenia. Nast\u0119pnego dnia ojciec powie mu, \u017ce wyjecha\u0142a. Nie zobaczy jej nigdy wi\u0119cej. W ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3r\u0105 napisze ju\u017c w XXI wieku jako Yaro Fabrycy, o mamie wspomni w kilku zdaniach we wst\u0119pie: \u201cDzieci\u0144stwo mia\u0142em ci\u0119\u017ckie. Bardzo wcze\u015bnie zosta\u0142em sierot\u0105. Do dzi\u015b nie wiadomo za co i z czyich r\u0105k zgin\u0119\u0142a moja matka. Podczas wojny dzia\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne dziwne rzeczy. Mama moja by\u0142a Bia\u0142orusink\u0105, biegle m\u00f3wi\u0142a kilkoma j\u0119zykami, pi\u0119knie gra\u0142a na fortepianie, a jeszcze pi\u0119kniej \u015bpiewa\u0142a. By\u0142em w\u00f3wczas dzieckiem i wielu rzeczy nie rozumia\u0142em. Podobno jej \u015bmier\u0107 by\u0142a mordem politycznym.\u201d.\u00a0 Wyja\u015bnienie historii wypowiadane jest w rodzinie w trybie prawdopodobie\u0144stwa &#8211; Fabrycy, pijak i cz\u0142owiek bez kr\u0119gos\u0142upa, robi\u0142 w lesie interesy na boku. Nie tylko z partyzantami. Podobno z ka\u017cdym, z kim si\u0119 da\u0142o. Zinie si\u0119 to nie podoba\u0142o, nie chcia\u0142a, by ich nara\u017ca\u0142, wiedzia\u0142a, \u017ce to mo\u017ce si\u0119 \u017ale sko\u0144czy\u0107 i by\u0107 mo\u017ce grozi\u0142a, \u017ce go wyda. Podobno kto\u015b mia\u0142 j\u0105 tylko nastraszy\u0107. M\u0105\u017c mia\u0142 j\u0105 podprowadzi\u0107. Do czego dosz\u0142o w tym lesie? Czy Fabrycy przy tym by\u0142? Co zrobili z cia\u0142em? To pytania, na kt\u00f3re jej syn nigdy nie uzyska\u0142 odpowiedzi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"871\" height=\"1024\" src=\"http:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231226_143246-scaled-e1703597643444-871x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-319\" srcset=\"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231226_143246-scaled-e1703597643444-871x1024.jpg 871w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231226_143246-scaled-e1703597643444-255x300.jpg 255w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231226_143246-scaled-e1703597643444-768x902.jpg 768w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231226_143246-scaled-e1703597643444-1307x1536.jpg 1307w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231226_143246-scaled-e1703597643444-1743x2048.jpg 1743w, https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/IMG_20231226_143246-scaled-e1703597643444.jpg 1902w\" sizes=\"auto, (max-width: 871px) 100vw, 871px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">W 1944 roku osiemnastoletni Arek zostaje sierot\u0105. Wok\u00f3\u0142 toczy si\u0119 wojna, a on wkracza w doros\u0142e \u017cycie. Od 4 stycznia rozpoczyna prac\u0119 w Czestochowiance jako portier, a tak\u017ce ochroniarz kasjera, z kt\u00f3rym doro\u017ck\u0105 je\u017adzi do banku po pieni\u0105dze. Mieszka na strychu na osiedlu Ostatni Grosz, na przeciwko swojej chrzestnej &#8211; siostry Zinajdy, Nadziei, kt\u00f3ra po m\u0119\u017cu nazywa si\u0119 \u0141apuchowska. Wujo \u0141apuchowski zajmuje w fabryce stanowisko kierownicze. Z ich synem, kuzynem Tolkiem, \u0142\u0105czy ich przyja\u017a\u0144 i mi\u0142o\u015b\u0107 do muzyki. Tolek to zdolny majsterkowicz, montuje camery obscury i radia. Jedno z nich b\u0119dzie sta\u0142o na strychu Arka. To miejsce schadzek ferajny z Grosza, do kt\u00f3rej opr\u00f3cz Tolka nale\u017cy te\u017c Natasza i&nbsp; Lilka, jego siostry oraz Mi\u015bka &#8211; najm\u0142odsza i jedyna spoza rodziny. Razem s\u0142uchaj\u0105 radia, ta\u0144cz\u0105, gadaj\u0105, wyg\u0142upiaj\u0105 si\u0119 i wspieraj\u0105. M\u0142odo\u015bci nie da si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 na p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Arek na portierni w Cz\u0119stochowiance odpowiada za prowadzenie wykazu rzeczy wnoszonych i wynoszonych z magazyn\u00f3w &#8211; g\u0142\u00f3wnie but\u00f3w i ubra\u0144. Ma wyczucie z kim i jak robi\u0107 \u201cinteresy\u201d, jak zachachm\u0119ci\u0107 w rejestrach, \u017ceby nikt nie zauwa\u017cy\u0142 brak\u00f3w. Potrafi si\u0119 dogada\u0107 i urabia\u0107 ludzi. Te umiej\u0119tno\u015bci przeprowadz\u0105 go przez \u017cycie. Pewnego razu, gdy do jego okienka podchodzi m\u0142ody niemiecki \u017co\u0142nierz, obawia si\u0119, \u017ce co\u015b wyw\u0119szy\u0142. Okazuje si\u0119 \u017ce m\u0142ody Niemiec ma inny interes. S\u0142ysza\u0142 od pracownik\u00f3w, \u017ce Arek potrafi gra\u0107 na skrzypcach i prosi by nauczy\u0142 go gra\u0107 jakiej\u015b melodii. Zale\u017cy mu na dziewczynie &#8211; Polce i chce jej zaimponowa\u0107. Arek co prawda lekcje zarzuci\u0142, ale skrzypiec nie sprzeda\u0142, wi\u0119c dobija z nim targu. Niemiec, o um\u00f3wionych porach, przychodzi na jego strych i uczy si\u0119 gra\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Ze wszystkich rzeczy ta prawdopodobnie by\u0142a ostatni\u0105, przez kt\u00f3r\u0105 my\u015bla\u0142, \u017ce wpadnie. Kiedy Gestapo puka do jego drzwi, jest pewien, \u017ce chodzi o radio, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bnie z Tolkiem s\u0142uchali. Gestapo jednak nawet nie przeszuka pokoju. Podczas przes\u0142uchania, przez kt\u00f3re do ko\u0144ca \u017cycia b\u0119dzie mia\u0142 problem z uchem, orientuje si\u0119, \u017ce chodzi o m\u0142odego absztyfikanta. Niedosz\u0142y skrzypek spod jego dachu zakocha\u0142 si\u0119 w niew\u0142a\u015bciwej dziewczynie &#8211; dzia\u0142aczce ruchu oporu, a jego krajanie podejrzewali go o kolaboracj\u0119. Na szcz\u0119\u015bcie by\u0142 pow\u015bci\u0105gliwy. Nie opowiada\u0142 Arkowi o dziewczynie. Puma nie mia\u0142 nic do powiedzenia \u015bledczym. Nie zmienia to faktu, \u017ce wy\u015bl\u0105 go do wi\u0119zienia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Do wi\u0119zienia trafia latem 1944 roku, pami\u0119ta, \u017ce jest tam dwa lub trzy miesi\u0105ce. Archiwum Pa\u0144stwowe w Cz\u0119stochowie informuje mnie, \u017ce po przeszukaniu ewidencji Niemieckiego Zak\u0142adu Karnego w Cz\u0119stochowie z lat 1939-1944 nie odnaleziono jednostek archiwalnych (teczek) na nazwisko Arkadiusz Or\u0142owski. By\u0142o jednak dw\u00f3ch \u015bwiadk\u00f3w tej sytuacji &#8211; Tolek \u0141apuchowski, przy kt\u00f3rym dochodzi do aresztowania oraz jego matka, siostra Ziny &#8211; Nadzieja \u0141apuchowska, kt\u00f3ra go z tego wi\u0119zienia wyci\u0105gnie. Oboje ju\u017c nie \u017cyj\u0105, ale swoje \u015bwiadectwa przeka\u017c\u0105 rodzinie. W kontynuacji korespondencji Archiwum Pa\u0144stwowe w Cz\u0119stochowie informuje, \u017ce wskazany zesp\u00f3\u0142 archiwalny nr 8\/47 Niemiecki Zak\u0142ad Karny w Cz\u0119stochowie z lat 1939-1944 jest zespo\u0142em niekompletnym. Z uwagi na powy\u017csze, poszukiwane akta osobowe na nazwisko Arkadiusz Or\u0142owski mog\u0142y si\u0119 nie zachowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">W celi na trzy osoby by\u0142o ich tuzin. Na pod\u0142odze s\u0142oma. Opowiada\u0142, \u017ce ka\u017cdy ba\u0142 si\u0119 wsta\u0107 za\u0142atwi\u0107 potrzeby fizjologiczne w nocy, bo wszyscy automatycznie zsuwali si\u0119 na siebie i nie by\u0142o ju\u017c gdzie si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0107 z powrotem. Oczywi\u015bcie z za\u0142atwianiem potrzeb nie by\u0142o \u017cadnej prywatno\u015bci. Dosta\u0142 fuch\u0119 w wi\u0119ziennej piekarni. To pomaga\u0142o mu przetrwa\u0107. Dwa razy sta\u0142 na apelu, podczas kt\u00f3rego wszystkich innych wywo\u0142ali i wywie\u017ali. Jego nie by\u0142o na li\u015bcie. Kiedy stra\u017cnik przychodzi po niego do celi i ka\u017ce mu zabra\u0107 rzeczy, jest pewien, \u017ce to koniec, \u017ce zabieraj\u0105 go do obozu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">W pokoju, do kt\u00f3rego wchodzi na nogach z waty, siedzi niewiele starszy i du\u017co przystojniejszy od niego\u00a0 obersturmf\u00fchrer. W szaro-zielonym mundurze, z nog\u0105 za\u0142o\u017con\u0105 na nog\u0119, odpala papierosa i pyta go o nazwisko. Po zweryfikowaniu to\u017csamo\u015bci ten, kt\u00f3rego obsadzi\u0142 ju\u017c w roli swojego kata, oznajmia mu, \u017ce jest wolny. Arek jest pewien, \u017ce si\u0119 przes\u0142ysza\u0142. M\u0142ody oficer, kt\u00f3ry z pewno\u015bci\u0105 niewiele mia\u0142 okazji, by wyst\u0119powa\u0107 w tej roli, zak\u0142ada czapk\u0119 i opuszczaj\u0105c pok\u00f3j oznajmia mu jedynie: \u201cdobr\u0105 masz ciotk\u0119, podzi\u0119kuj ciotce\u201d. Okazuje si\u0119, \u017ce Nadzieja, kt\u00f3ra uczy\u0142a francuskiego i niemieckiego, zar\u00f3wno przed jak i po wojnie, przychodzi\u0142a do wi\u0119zienia i t\u0142umaczy\u0142a, \u017ce Arek nie tylko jest sierot\u0105, ale i urodzi\u0142 si\u0119 upo\u015bledzony. Zdo\u0142a\u0142a ich przekona\u0107, \u017ce jest za g\u0142upi na konspiracj\u0119, a w zwi\u0105zku z tym kompletnie niegro\u017any i z pewno\u015bci\u0105 trafi\u0142 do wi\u0119zienia przez pomy\u0142k\u0119. A nazi\u015bci nie lubili si\u0119 myli\u0107. Do\u015bwiadczaj\u0105c niespodziewanej \u0142aski, oszo\u0142omiony Puma rzuca uprzejme \u201cdo widzenia\u201d przy bramie i dostaje od stra\u017cnika kopa w dup\u0119 na po\u017cegnanie. Nie zra\u017ca go to. W\u0142a\u015bnie odzyska\u0142 \u017cycie. W kieszeni zwr\u00f3conych ubra\u0144 znajduje swoje pieni\u0105dze i bez wi\u0119kszego namys\u0142u \u0142apie pierwsz\u0105 napotkan\u0105 doro\u017ck\u0119. Niczym kr\u00f3l \u017cycia wraca na Ostatni Grosz.<\/p>\n\n\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify\">Do wkroczenia Rosjan 16 stycznia 1945 roku do Cz\u0119stochowy b\u0119dzie kontynuowa\u0142 prace w Cz\u0119stochowiance. Jeszcze w listopadzie 1944 r. otrzyma za\u015bwiadczenie potwierdzaj\u0105ce zatrudnienie w fabryce, po tym jak jego kenkarta zostaje skradziona podczas napadu. Wojna odbierze mu rodzic\u00f3w i niewinno\u015b\u0107 nastoletnich lat. By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to, \u017ce otrze si\u0119 o \u015bmier\u0107, uczyni go \u201czach\u0142annym na \u017cycie\u201d. W\u015br\u00f3d fotografii znajduje te ofiarowane mu przez dziewczyny: \u201cKochanemu Areczkowi &#8211; na wieczn\u0105 pami\u0105tk\u0119 ofiaruje Gienia\u201d \u015bciskaj\u0105c futrzany ko\u0142nierz oraz \u201c Na pami\u0105tk\u0119 mile sp\u0119dzonych chwil w sm\u0119tne dni wojny ofiarowa\u0142a Basia\u201d w Wigili\u0119 1944 roku. Wraz z ko\u0144cem wojny otworzy si\u0119 dla niego nowy rozdzia\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c By\u0142 dzieckiem wojny i jak wielu z jego pokolenia, wojna uczyni\u0142a go zach\u0142annym na \u017cycie.\u201dHanna Krall (o Ryszardzie Kapu\u015bci\u0144skim) Wn., Pok\u00f3j na strychu; Ostatni Grosz, Cz\u0119stochowa ,lato, 1944Dw\u00f3ch niespe\u0142na dwudziestoletnich m\u0119\u017cczyzn w niewielkim pokoju na poddaszu buja si\u0119 do rytmu swingowej melodii, kt\u00f3r\u0105 nie tak \u0142atwo wychwyci\u0107 po\u015br\u00f3d zak\u0142\u00f3ce\u0144 dochodz\u0105cych z pl\u0105taniny kabli i&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":131,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_editorskit_title_hidden":false,"_editorskit_reading_time":0,"_editorskit_is_block_options_detached":false,"_editorskit_block_options_position":"{}","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-304","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/304","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=304"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/304\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":322,"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/304\/revisions\/322"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=304"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=304"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kinema.swojadroga.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=304"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}